MAQOLALARNI RASMIYLASHTIRISH VA TOPSHIRISH TALABLARI
(xalqaro standartlar va SCOPUS talablariga moslashtirilgan)
“O‘zbekiston konchilik xabarnomasi” jurnalini xalqaro analitik ma’lumotlar bazalariga (jumladan SCOPUS) kiritishga tayyorlash maqsadida, nashrga taqdim etiladigan maqolalar ilmiy jurnallar uchun xalqaro miqyosda tan olingan standartlarga mos bo‘lishi lozim. Bu talablar nafaqat maqolaning ilmiy mazmuniga, balki uning tuzilishi, bayon qilish uslubi va qo‘lyozmani rasmiylashtirish qoidalariga ham tegishlidir.
Umumiy talablar
- “O‘zbekiston konchilik xabarnomasi” jurnali nashr uchun ilmiy hamda ilmiy-texnik mazmundagi original maqolalarni qabul qiladi. Bu maqolalar tadqiqot va ilmiy faoliyat natijalarini aks ettirishi hamda ko‘rib chiqilayotgan masalalarning amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha tavsiyalarga ega bo‘lishi kerak. Maqolalar quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha qabul qilinadi:
- Elektroenergetika va elektrotexnika
- Sanoat xavfsizligi va ekologiya
- Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va boshqarish
- Geotexnologiya (yer osti, ochiq va qurilish)
- Geomekanika, marksheyderlik ishi va geodeziya
- Tog‘-kon sanoat geologiyasi va geofizikasi
- Kon mashinalari va uskunalari
- Foydali qazilmalarni boyitish
- Metallurgiya
- Kimyoviy texnologiya
- Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt
- Mexanika
- Mashinasozlik texnologiyasi
- Materialshunoslik
Qo‘shimcha bo‘limlar
- Sanoati iqtisodiyoti va boshqaruv
- Konchilik ishi, metallurgiya va geologiya tarixi
- Ilmiy-laboratoriya tadqiqotlari
- Tabriklar va yubileylar
Ko‘rsatilgan yo‘nalishlar bo‘yicha ilmiy sharh (review) xarakteridagi maqolalar ham qabul qilinadi, agar ular birlamchi ilmiy nashr mezonlariga javob bersa.
- Maqola avval boshqa jurnalda chop etilmagan yoki boshqa jurnalga nashr uchun taqdim etilmagan bo‘lishi kerak. Mualliflar tahririyatga taqdim etilgan materiallarning originalligi, jumladan rasm va grafiklarning haqiqiyligi, iqtiboslarning to‘g‘ri rasmiylashtirilishi hamda noqonuniy o‘zlashtirishlarning yo‘qligi uchun javobgar hisoblanadi. Originallik darajasi 80 % dan kam bo‘lgan yoki mualliflarning avvalgi nashrlarini sezilarli darajada takrorlaydigan maqolalar rad etilishi mumkin.
Agar maqola tayyorlash jarayonida sun’iy intellekt (SI) ishlatilgan bo‘lsa, muallif(lar) qaysi chat-botlardan foydalanilganligi va ularga qanday vazifalar berilganligi haqida ochiq ma’lumot berishi shart. Chat-botlar bilan o‘zaro ishlashning batafsil tavsifi (barcha so‘rovlar bilan birga) “Metodlar” bo‘limida keltirilishi kerak. Bundan tashqari, SI dan foydalanilganligi “Minnatdorchilik” bo‘limida ham ko‘rsatilishi lozim. Muallif(lar) SI yordamida olingan barcha natijalar uchun to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi (materiallarning ishonchliligi, fikrlarning muvozanatli bo‘lishi, plagiat yo‘qligi va birlamchi manbalarga havolalar mavjudligini ta’minlashi kerak).
- Nashr uchun O‘zbekiston va xorijiy olimlarning maqolalari qabul qilinadi. Nashr tillari: o‘zbek (lotin alifbosida), rus yoki ingliz. Maqola nomi, annotatsiya, kalit so‘zlar, mualliflar haqida ma’lumot, rasm osti yozuvlari va jadval sarlavhalari uch tilda rasmiylashtirilishi kerak.
- Nashr uchun kamida 3500 so‘zdan iborat (kamida 4 sahifa matn) maqolalar qabul qilinadi.
Fayl formati: .doc yoki .docx (Microsoft Word).
Maqolalarni texnik rasmiylashtirish talablari
- Matn, formulalar va jadvallarni tayyorlash uchun Microsoft Word for Windows muharriridan foydalanish lozim. Matnni yozishni boshlashdan oldin quyidagi parametrlarni sozlang: sahifa formati: A4 (210×297 mm); sahifa chetlari: har tomondan 2 sm; shrift: Arial Narrow, o‘lchami 9; satr oralig‘i: 1; matnni tekislash: eni bo‘yicha (justify); abzas (paragraf) chekinishi: 0,5 sm; sahifa yo‘nalishi: kitob (vertikal).
- Maqolaning o‘ng yuqori burchagida maqola mavzusiga mos UDK (UDC) indeksi ko‘rsatiladi. UDK indeksi izohsiz, maqola sarlavhasidan oldin, o‘ng tomonga tekislangan holda yoziladi.
- Sarlavhani rasmiylashtirish: barcha harflar katta; qalin (bold) shrift; satr markaziga tekislangan. Maqola sarlavhasi mazmunli, qisqa va ilmiy uslubga mos bo‘lishi kerak. Qisqartmalar, abbreviaturalar va formulalar ishlatishga ruxsat etilmaydi. Maksimal 15 ta so‘z bo‘lishi mumkin.
- Bir qatordan keyin muallif(lar) to‘g‘risida ma’lumotlar yoziladi:
- (qalin kursiv, o‘ng tomonga tekislangan) — muallifning to‘liq F.I.Sh.;
- keyingi qatorda (kursiv, o‘ng tomonga tekislangan) — ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, lavozimi, universitet nomi, mamlakat, shahar;
- keyingi qatorda (kursiv, o‘ng tomonga tekislangan) — muallifning ORCID ID;
- keyingi qatorda (kursiv, o‘ng tomonga tekislangan) — aloqa uchun E-mail.
Majburiy talab: maqola mualliflarining 3×4 o‘lchamdagi fotosuratlari (rasmiy ko‘rinishda, oq fonda, sifatli) majburiy tarzda ilova qilinishi kerak.
- Annotatsiya. Xalqaro ma’lumotlar bazalari talablari bo‘yicha annotatsiya maqola mazmunini yetarlicha to‘liq ochib berishi kerak. Unda quyidagilar aks etishi lozim: asosiy mavzuning tavsifi; tadqiqot obyekti va muammosi; tadqiqot maqsadi; asosiy metodlar; tadqiqot natijalari; asosiy xulosalar. Annotatsiyada ushbu maqolaning shu mavzudagi boshqa ishlarga nisbatan qanday yangilik olib kirishi ham ko‘rsatilishi kerak. Annotatsiya hajmi 220–250 so‘zdan iborat bo‘lishi kerak. Annotatsiya o‘zbek, rus va ingliz tillarida taqdim etilishi shart.
- Kalit so‘zlar 10–12 ta barqaror so‘z birikmalaridan iborat bo‘lishi kerak. Ular maqolani keyinchalik qidirishda foydalaniladi. Qisqartmalar va abbreviaturalarga ruxsat berilmaydi.
Eslatma: Maqola nomi, annotatsiya, kalit so‘zlar, mualliflar haqida ma’lumotlar, rasm osti yozuvlari va jadval sarlavhalari rus, o‘zbek (lotin alifbosida) va ingliz tillarida rasmiylashtirilishi kerak.
- Maqola matni qisqa, ilmiy-axborot uslubida bayon qilinishi kerak. Matnda jadval va rasmlardagi ma’lumotlar takrorlanmasligi lozim. Adabiyotlar, jadvallar va rasmlarga matn ichida havola berilishi zarur. Adabiyotlarga havolalar bibliografik ro‘yxatdagi tartib raqamiga mos holda kvadrat qavs ichida beriladi. Maqolaning asosiy qismi aniq quyidagi bo‘limlardan tuzilgan bo‘lishi kerak:
— Kirish (Introduction). Tadqiqot mavzusining dolzarbligi, mavzu bo‘yicha adabiyotlar sharhi, muammo qo‘yilishi, tadqiqotning maqsad va vazifalari bayon qilinadi.
— Metodlar (Materials and Methods). Tadqiqot metodlari, tajriba (kuzatuv) sxemalari tavsifi beriladi. Bu boshqa olimlar va mutaxassislar maqola matni asosida natijalarni qayta takrorlay olishi uchun zarur. Ushbu bo‘limda: materiallar, asbob-uskunalar; tajriba o‘tkazish sharoitlari; tanlangan namunalar; statistik ishlov berish usullari; natijalarni takrorlash imkonini beruvchi boshqa ma’lumotlar keltiriladi.
— Natijalar (Results). Tadqiqotning haqiqiy natijalari keltiriladi: matn, jadvallar, grafiklar, diagrammalar, tenglamalar, fotosuratlar va rasmlar.
— Natijalarni muhokama qilish (Discussion). Ushbu bo‘lim odatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- olingan natijalarni qanday izohlash mumkinligi;
- taklif etilgan yechimlarning qaysi xususiyatlari ustunlikni ta’minlayotgani;
- ushbu tadqiqotning o‘xshash ishlarga nisbatan afzalliklari;
- tadqiqotning kamchiliklari;
- kelgusida tadqiqotni qaysi yo‘nalishda rivojlantirish maqsadga muvofiqligi va bu jarayonda qanday qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkinligi.
— Xulosa (Conclusion). Xulosada maqola bo‘limlarining qisqa yakuniy natijalari beriladi, lekin maqola matnida keltirilgan formulirovkalar takrorlanmasligi kerak.
— Minnatdorchilik (Acknowledgments). Maqola tayyorlashda yordam bergan hamkasblarga minnatdorchilik bildirish uchun beriladi.
- Maqoladagi rasmlar aniq va kompyuterda qayta ishlashga yaroqli bo‘lishi kerak. Maqolani maqola matniga bevosita aloqasi bo‘lmagan ikkinchi darajali ma’lumotlar bilan ortiqcha yuklamaslik lozim. Fotosuratlar va rasmlar rasm osti yozuvlari bilan berilishi kerak. Har bir rasm alohida fayl sifatida ham taqdim etilishi lozim. Rasm formatlari: JPEG, TIFF, EPS, PSD, ruxsat etilgan aniqlik kamida 300 dpi. Rasmlardagi barcha harfli va raqamli belgilar asosiy matnda yoki rasm osti yozuvida tushuntirilishi kerak. Grafik va rasmlardagi yozuvlar aniq va o‘qilishi oson bo‘lishi lozim.
- Maqoladagi jadvallar nomi va raqamiga ega bo‘lishi kerak. Matnda jadvalga tegishli joyda qavs ichida havola beriladi.
- Formulalar MathType formulalar muharriri yordamida yozilishi kerak.
- Muallif maqolasi yoki tezislari qaysi rubrika (mavzu, bo‘lim yoki yo‘nalish) ga tegishli ekanini ko‘rsatishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlarni rasmiylashtirish talablari
- Asosiy matndan bir qatordan keyin “Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati” (qalin shrift) yoziladi. Foydalanilgan manbalar iqtibos keltirilish tartibiga ko‘ra joylashtiriladi va APA uslubiga qat’iy muvofiq rasmiylashtiriladi. Adabiyotlar ro‘yxatini tuzishda quyidagi talablarga e’tibor berish kerak:
- Matnda adabiyotlarga havolalar paydo bo‘lish tartibida kvadrat qavs ichidagi tartib raqamlari bilan beriladi. Adabiyotlar ro‘yxatidagi manbalar soni kamida 5 ta bo‘lishi kerak.
- Maqoladagi o‘z ishlariga havola qilish (self-citation) umumiy manbalar sonining 25% dan oshmasligi kerak. Shuningdek, 2000-yildan keyingi dolzarb manbalar va xorijiy adabiyotlar umumiy foydalanilgan adabiyotlarning kamida 20% ini tashkil qilishi lozim.
- Adabiyotlar ro‘yxati kamida 1 ta Scopus yoki Web of Science kabi ilmiy-naukometrik bazalarda indekslangan tadqiqotga havolani o‘z ichiga olishi kerak.
- Manbani adabiyotlar ro‘yxatiga kiritishdan oldin maqolaning asl nusxasi qaysi tilda (yoki tillarda) chop etilganini aniqlash zarur. Agar maqola faqat rus tilida nashr qilingan bo‘lsa, rus tilidagi adabiyotlar ro‘yxatida u rus tilida, References bo‘limida esa ingliz tilida keltiriladi va [In Russ] belgisi qo‘yiladi. Agar maqola bir vaqtning o‘zida rus va ingliz tillarida chop etilgan bo‘lsa, [In Russ] belgisi qo‘yilmaydi.
- Elektron manbalarga (Internet) havolalar berilganda elektron manba tavsifi (muallif, nomi), sahifaning URL manzili va manbaga murojaat qilingan sana ko‘rsatilishi kerak.
- Reklama mazmunidagi internet manbalarga, umumiy xarakterdagi internet havolalarga, kompaniya saytlariga, anonim hujjatlarga, dissertatsiyalar, darsliklar, o‘quv va metodik qo‘llanmalar, hamda ma’lumotnomalarga havola berishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bibliografik ro‘yxatni rasmiylashtirish misollari
Jurnal maqolasi uchun
Format:
Familiya, I. O. (Yil). Maqola nomi. Jurnal nomi, jild(son), sahifalar. https://doi.org/xxxx
Misol:
Smirnova, L. P. (2021). Talabalarning onlayn ta’limdagi motivatsiyasi. Ta’lim masalalari, 3(2), 45–60. https://doi.org/10.1234/abcd.2021.5678
Kitob uchun. Bitta muallifli kitob
Format:
Familiya, I. O. (Yil). Kitob nomi. Nashriyot.
Misol:
Ivanov, I. I. (2020). Psixologiya asoslari. Prosveshchenie.
Bir nechta muallifli kitob
Format:
Familiya, I. O., Familiya, I. O., & Familiya, I. O. (Yil). Kitob nomi. Nashriyot.
Sayt materialiga havola
Format:
Muallif. (Yil, oy kun). Material nomi. Sayt nomi. URL
Misol:
Vasiliev, D. A. (2022, 15-may). Xotira qanday ishlaydi. Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/ru/blog/memory
Dissertatsiyaga havola
Format:
Familiya, I. O. (Yil). Dissertatsiya sarlavhasi (dissertatsiya turi). Nashriyot.
Misol:
Klimov, R. N. (2017). Stressning psixologik omillari (Nomzodlik dissertatsiyasi). MGU.
To‘plamda chop etilgan tezislar
Format:
Familiya, I. O. (Yil). Tezis nomi. V I. O. Muharrir (Red.), To‘plam nomi (xx–xx-betlar). Nashriyot. https://doi.org/xxxx
(agar mavjud bo‘lsa)
Misol:
Smirnov, A. P. (2021). Innovatsion o‘qitish usullari. V E. V. Kuznetsova (Red.), Pedagogika bo‘yicha konferensiya materiallari to‘plami (45–48-betlar). Piter. https://doi.org/10.1234/abcd.2021.5678
Faqat konferensiyada taqdim etilgan (chop etilmagan) tezislar
Format:
Familiya, I. O. (Yil, kun oy). Tezis nomi. Konferensiya nomi dagi ma’ruza tezislari, Shahar, Mamlakat.
Misol:
Ivanova, L. M. (2020, 12–14 mart). Talabalarda kreativ fikrlashni rivojlantirish. Ta’lim psixologiyasi bo‘yicha Butunrossiya konferensiyasi ma’ruza tezislari, Moskva, Rossiya.
Qo‘shimcha materiallar
- Mualliflarning fotosuratlari (rasmiy ko‘rinishda, oq fonda, yuqori sifatli).
- Taqriz (ekspert xulosasi) — maqolani ochiq nashr qilish mumkinligi haqida.
- Illyustratsiyalar — alohida fayllar ko‘rinishida taqdim etiladi.